fa بهینه‌سازی تخلیه ایمن افراد دارای معلولیت و محدودیت حرکتی در اماکن مذهبی با استفاده از الگوریتم بهینه‌سازی ازدحام ذرات تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong>زمینه و هدف</strong>: مدیریت تخلیه اضطراری در ساختمان‌ها، به‌ویژه اماکن مذهبی پرتردد، نقش مهمی در کاهش تلفات و آسیب‌های احتمالی هنگام وقوع بحران دارد. شبیه‌سازی رفتار افراد و حرکت جمعیت از عوامل مؤثر در طراحی ایمن این اماکن محسوب می‌شود. دراین‌میان، توجه به شرایط حرکتی و نیازهای افراد دارای معلولیت و جانبازان در طراحی مسیرها و برنامه‌ریزی تخلیه اضطراری اهمیت ویژه‌ای دارد. هدف پژوهش حاضر، ارائه چارچوبی مبتنی بر الگوریتم بهینه‌سازی ازدحام ذرات برای شبیه‌سازی و بهبود فرایند تخلیه زائران، به‌ویژه افراد دارای معلولیت و جانبازان، از حرم مطهر رضوی بود.&nbsp;<br> <strong>روش</strong>: در این پژوهش، از الگوریتم بهینه‌سازی ازدحام ذرات برای مدل‌سازی حرکت جمعی زائران و شبیه‌سازی سناریوهای مختلف تخلیه استفاده شد. در طراحی مدل، عواملی مانند شرایط و محدودیت‌های حرکتی افراد دارای معلولیت و جانبازان، نحوه چینش عناصر و تجهیزات محیطی، موانع موجود در مسیرهای خروج و نشانگرهای هدایت مسیر در نظر گرفته شد. سپس تأثیر تغییر در آرایش عناصر محیطی و افزودن چراغ‌های نشانگر جهت بر فرایند هدایت و تخلیه افراد بررسی شد.<br> <strong>یافته ها</strong>: نتایج شبیه‌سازی نشان داد تغییر مناسب در چینش عناصر محیطی و استفاده از چراغ‌های نشانگر مسیر می‌تواند موجب تسهیل حرکت افراد به‌سوی خروجی‌ها و بهبود فرایند تخلیه شود. چارچوب پیشنهادی همچنین امکان بررسی سناریوهای مختلف تخلیه را با در نظر گرفتن ویژگی‌های محیط و تفاوت‌های حرکتی زائران فراهم کرد. نتایج حاکی از آن بود که الگوریتم بهینه‌سازی ازدحام ذرات از ظرفیت مناسبی برای مدل‌سازی رفتار جمعیت و شناسایی مسیرهای مطلوب تخلیه در اماکن مذهبی پرتردد برخوردار است.<br> <strong>نتیجه گیری</strong>: استفاده از الگوریتم بهینه‌سازی ازدحام ذرات می‌تواند به‌عنوان رویکردی کاربردی در شبیه‌سازی تخلیه اضطراری و ارزیابی طراحی فضاهای مذهبی مورد استفاده قرار گیرد. توجه هم‌زمان به شرایط افراد دارای معلولیت و جانبازان، موانع محیطی و تجهیزات هدایت مسیر می‌تواند به تخلیه سریع‌تر و ایمن‌تر جمعیت و ارتقای برنامه‌ریزی مدیریت بحران کمک کند. چارچوب پیشنهادی قابلیت استفاده در طراحی، ارزیابی و بازسازی سایر اماکن شهری پرتردد را نیز دارد.<br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background and objective </strong>Emergency evacuation management in buildings, especially crowded religious places, plays an important role in reducing potential casualties and injuries when a disaster occurs. Simulating people&#39;s behavior and crowd movement is an effective factor in the safe design of these places. In this regard, paying attention to the mobility conditions and needs of people with disabilities and war veterans is of particular importance in planning for their emergency evacuation. This study aimed to use the particle swarm optimization (PSO) algorithm to simulate and improve the evacuation process of pilgrims, especially people with disabilities and veterans, from Imam Reza Shrine, Mashhad, Iran.<br> <strong>Method </strong>In designing the evacuation model using the PSO algorithm, factors such as the conditions and mobility limitations of people with disabilities and veterans, the arrangement of environmental elements and equipment, obstacles on exit routes, and route guidance markers were considered. Then, the effect of changing the arrangement of environmental elements and adding lights to guide and evacuate people was examined.<br> <strong>Results </strong>The simulation showed that appropriate changes in the arrangement of environmental elements and the use of directional lighting could facilitate people&#39;s evacuation. The proposed model also enabled the examination of different evacuation scenarios, accounting for environmental characteristics and variations in people&#39;s movement. The PSO algorithm had suitable potential for modeling crowd behavior and identifying optimal evacuation routes in crowded religious places.<br> <strong>Conclusion </strong>The PSO algorithm can be used as a practical approach in simulating emergency evacuation and evaluating the design of religious spaces. Simultaneous consideration of the conditions of disabled people and veterans, environmental obstacles, and route guidance equipment can help evacuate people more quickly and safely and improve crisis management planning. The proposed model can be used in the design, assessment, and renovation of other crowded urban areas in Iran.<br> &nbsp;</div> الگوریتم بهینه‌سازی ذرات, طراحی فضاهای امن, افراد دارای معلولیت, شبیه‌سازی رفتاری, تخلیه اضطراری, مدیریت بحران, اماکن متبرکه مذهبی Particle swarm optimization (PSO), Behavioral simulation, Emergency evacuation, Disaster management 154 173 http://dpmk.ir/browse.php?a_code=A-10-938-1&slc_lang=fa&sid=1 Shahrooz Soroush شهروز سروش Shahrooz.Soroush2@gmail.com 10031947532846008579 0009-0000-7611-2314 No Department of Management of Sacred and Religious Sites, Imam Reza International University (PBUH), Mashhad, Iran. گروه مدیریت، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه بین‌المللی امام رضا (علیه‌السلام)، مشهد، ایران. Seyed Morteza Ghayoor Baghbani سید مرتضی غیور باغبانی Ghayoor@ImamReza.ac.ir 10031947532846008580 10031947532846008580 Yes Department of Management of Sacred and Religious Sites, Imam Reza International University (PBUH), Mashhad, Iran. گروه مدیریت، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه بین‌المللی امام رضا (علیه‌السلام)، مشهد، ایران.