fa ملاحظاتی در طراحی لرزه‌ای اجزای غیرسازه‌ای حساس به شتاب در سازه‌های کوتاه و میان‌مرتبه قاب خمشی فولادی در حوزه نزدیک گسل تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="line-height:2;"><strong>زمینه و هدف</strong> یکی از موارد حائز اهمیت در کاهش تلفات و صدمات انسانی و اقتصادی در شهرهای لرزه‌خیز، امکان‌پذیری و تداوم بهره‌برداری و خدمات‌رسانی ساختمان‌های با کاربری‌های مهم بعد از زلزله‌های محتمل ‌می‌باشد که برای این منظور، حفظ و تأمین عملکرد اجزای غیرسازه‌ای منصوب در ساختمان و جلوگیری از آسیب، سقوط و فروریزش این اجزاء علاوه‌بر حفظ عملکرد مناسب اجزای سازه‌ای ضروری ‌می‌باشد.<br> <strong>روش: </strong>در این پژوهش، با لحاظ نمودن اثر هم‌زمان مؤلفه افقی و قائم 2 دسته 11 عددی از شتابنگاشت‌های حوزه دور و نزدیک گسل، به بررسی نیروی اینرسی وارده به جزء غیرسازه‌ای با در نظر گرفتن محل نصب آن در طبقات مختلف ساختمان پرداخته شده است. دو نمونه سازه فولادی منظم با سیستم باربر جانبی قاب خمشی با شکل‌پذیری متوسط در دو ارتفاع 4 و 8 طبقه واقع در ساختگاه خاک سخت تحت اثر تحلیل تاریخچه زمانی غیرخطی قرار گرفته است. گستره اجزای غیرسازه‌ای حساس به شتاب در این تحقیق، شامل کلیه اجزای متصل به یکی از کف‌ها یا سقف‌های سازه‌ای با زمان تناوب‌های کمتر از 0/5 ثانیه ‌می‌باشد که از شتاب ایجادشده در دیافراگم مربوطه تأثیر ‌می‌پذیرند. دو زیرگروه از اجزای غیرسازه‌ای شامل سقف کاذب و برج خنک‌کننده چیلر به‌عنوان نمونه موردی با مدل یک درجه آزادی بررسی شده است.<br> <strong>یافته ها</strong> با بررسی اثرات حوزه نزدیک گسل بر سازه‌های موردمطالعه، به‌ترتیب افزایش تا سقف 19 درصد و تا سقف 10 درصد در نیروی اینرسی افقی و عمودی وارده به مرکز جرم اجزای غیرسازه‌ای واقع در طبقات مختلف به‌خصوص در طبقات نزدیک بام مشاهده شده است. اثرات افزایشی مذکور در سازه کوتاه‌مرتبه نسبت به سازه میان‌مرتبه بارزتر بوده است که ‌می‌تواند ناشی از نزدیک بودن زمان تناوب کوتاه اجزای غیرسازه‌ای به فرکانس طبیعی سازه کوتاه‌مرتبه و محتوای فرکانسی رکوردهای نزدیک گسل باشد.&nbsp;<br> <strong>نتیجه گیری</strong> نتایج بررسی ضریب بزرگ‌نمایی شتاب راستای قائم در مرکز جرم اجزای غیرسازه‌ای نشان داد توجه به زمان تناوب مد عمودی این اجزاء در طراحی لرزه‌ای آن‌ها ضرورت دارد؛برای نمونه، متوسط ضریب مذکور برای یکی از انواع برج خنک‌کننده با زمان تناوب مد قائم 0/22 ثانیه، منصوب‌شده بر روی بام سازه‌های موردمطالعه به مقادیری بین 2 تا 3 برابر مقدار الزام‌شده آیین‌نامه‌ای نزدیک شده است.‌&nbsp;</span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="line-height:2;"><strong>Background and objective</strong> One of the key factors in reducing human and economic losses in earthquake-prone cities is ensuring the operability and continuity of service of buildings with critical functions after probable earthquakes. To achieve this, it is essential not only to maintain the proper performance of structural components but also to preserve and guarantee the functionality of non-structural components installed within the building, preventing their damage, collapse, or detachment.<br> <strong>Method </strong>This study investigated the acceleration amplification factor and the resulting inertial forces on non-structural components, considering their installation locations along the building height. Two regular steel structures, each with a lateral load-bearing system consisting of a medium-ductility flexural frame at heights of 4 and 8 stories, located on a hard soil site, were subjected to nonlinear time-history analysis. The range of acceleration-sensitive non-structural components included all elements connected to a structural floor or ceiling with a natural period of less than 0.5 seconds, influenced by the acceleration generated in the corresponding diaphragm. Two subcategories of non-structural components&mdash;suspended ceilings and chiller cooling towers&mdash;were examined as case studies using single-degree-of-freedom (SDOF) modeling.<br> <strong>Results </strong>By examining the effects of the near-fault zone on the studied structures, increases of up to 19% and up to 10% were observed in the horizontal and vertical inertial forces, respectively, applied to the center of mass of non-structural components located on different floors&mdash;especially on floors near the roof. These additive effects were more pronounced in the short-rise structure than in the medium-rise structure, which may be attributed to the closeness of the short period of the non-structural components to the natural frequency of the short-rise structure and the frequency content of the near-fault records.<br> <strong>Conclusion </strong>The vertical acceleration magnification factor at the center of mass of non-structural components indicates the necessity of considering the period of the vertical mode of these components in their seismic design. For example, the average magnification factor for one type of cooling tower, with a vertical mode period of 0.22 seconds installed on the roof of the studied structures, approached values between two and three times those required by current regulations.</span></span></span></div> اجزای غیرسازه‌ای, حوزه نزدیک گسل, ضریب بزرگ‌نمایی (تشدید) شتاب, نیروی اینرسی Non-structural components, Near-fault earthquakes, Acceleration amplification factor, Inertia force 36 61 http://dpmk.ir/browse.php?a_code=A-10-210-4&slc_lang=fa&sid=1 Mahboobeh Pirizadeh محبوبه پیری زاده pirizadeh@iau.ac.ir 10031947532846008568 10031947532846008568 Yes Department of Civil Engineering, WT.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran. گروه مهندسی عمران، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.