fa ارزیابی چند معیاره شاخص‌های تاب‌آوری لرزه‌ای در مسکن آپارتمانی شهری مشهد؛ بررسی ده نمونه موردی تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="line-height:2;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">زمینه و هدف: </span></b><span lang="AR-SA">در راستای تقویت تاب‌آوری لرزه‌ای، شناسایی دقیق و جامع مولفه‌های موثر بر آسیب‌پذیری و تعیین کمی میزان تاثیر هر متغیر به صورت یکپارچه و سیستماتیک، اساسی‌ترین و راهبردی‌ترین رویکرد محسوب می‌شود. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی میزان تاب‌آوری لرزه‌ای، از طریق به‌کارگیری روش‌های تحلیل چندمعیاره</span><span lang="FA">،</span><span lang="AR-SA"> با در نظر گرفتن ابعاد گوناگون شامل مولفه‌های کالبدی، زیرساختی، اقتصادی، اجتماعی و مدیریتی به انجام رسیده است. این رویکرد جامع، امکان شناسایی نقاط ضعف و قوت در هر یک از این حوزه‌ها را فراهم آورده و بستری مناسب برای تدوین برنامه‌های مداخله‌ای اثربخش با هدف ارتقای تاب‌آوری در برابر زلزله‌ ایجاد می‌نماید</span><span dir="LTR">.</span><b><span lang="FA"><span style="font-family:&quot;B Nazanin&quot;"></span></span></b></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">روش: </span></b><span lang="AR-SA">این پژوهش، رویکردی سیستماتیک دارد؛ در گام نخست، شاخص‌های تاثیرگذار بر تاب‌آوری از طریق بررسی جامع ادبیات موضوع استخراج و متغیرهای موثر بر هر یک از شاخص‌ها شناسایی گردید. سپس، با بهره‌گیری از تکنیک تحلیل مولفه‌های اصلی</span><span dir="LTR"> (PCA) </span><span lang="AR-SA">و فرآیند پردازش داده‌ها، عوامل اصلی و کلیدی تعیین شد. در ادامه، با انتخاب ده آپارتمان مسکونی در نقاط مختلف شهر مشهد، وضعیت تاب‌آوری این ساختمان‌ها طی یک فرآیند ارزیابی چند معیاره و به روش تحلیل سلسله مراتبی </span><span dir="LTR">(AHP)</span><span lang="AR-SA">، مورد بررسی قرار گرفت. در نهایت، شاخص تاب‌آوری لرزه‌ای یکپارچه، به عنوان معیاری جامع برای ارزیابی تاب‌آوری کلی ساختمان‌ها، از طریق جمع مقادیر وزنی شاخص‌های استاندارد شده، محاسبه گردید. این شاخص، امکان مقایسه و رتبه‌بندی ساختمان‌ها بر اساس میزان تاب‌آوری آنها در برابر زلزله را فراهم می‌سازد</span><span dir="LTR">.</span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">یافته‌ها: </span></b><span lang="AR-SA">نتایج تحلیل مولفه اصلی همبستگی‌های مهمی را بین متغیرهای مورد بررسی و تاب‌آوری لرزه‌ای نشان می‌دهد. در میان مولفه‌های اصلی، مولفه کالبدی بیشترین تاثیر را بر میزان تاب‌آوری لرزه‌ای دارد. همچنین با در نظر گرفتن ارتباط بین پارامترها و شاخص‌های تاب‌آوری، کیفیت مسکن با بار عاملی 0.996 بیشترین نقش را در تامین تاب‌آوری لرزه‌ای آپارتمان‌های مسکونی شهر مشهد دارد.</span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">نتیجه‌گیری:</span></b> <span lang="AR-SA">این پژوهش، </span><span lang="AR-SA">با ارائه یک چارچوب جامع برای سنجش تاب‌آوری،</span> <span lang="AR-SA">نه تنها آسیب‌پذیری‌های موجود را شناسایی می‌کند، بلکه پیش‌نیازی ضروری برای طراحی و اجرای اقدامات پیشگیرانه هدفمند و کارآمد است. این اقدامات، با در نظر گرفتن الگوهای فضایی آسیب‌پذیری شناسایی شده، به عنوان بخشی از یک رویکرد تاب‌آور، می‌توانند به طور موثری از خسارات ناشی از زلزله بکاهند. </span><span lang="AR-SA">با این حال، تحقق کامل اهداف این پژوهش مستلزم تکرار آن در سایر نقاط کشور و در سطح ملی است تا بتوان تصویری جامع از وضعیت تاب‌آوری لرزه‌ای در سطح کلان به دست آورد و بر اساس آن، برنامه‌ریزی‌های دقیق‌تری انجام داد</span><span dir="LTR">.</span></span></span></span></span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Tahoma;"><span style="line-height:2;"><b>Background and objective:</b> To enhance seismic resilience, a precise and comprehensive identification of vulnerability components and a quantitative determination of each variable&#39;s impact in an integrated and systematic manner is considered the most fundamental and strategic approach. This research aims to evaluate seismic resilience through the application of multi-criteria decision-making methods, considering various dimensions, including physical, infrastructural, economic, social, and managerial components. This comprehensive approach enables the identification of strengths and weaknesses in each of these areas, creating a suitable platform for developing effective intervention programs aimed at improving resilience against earthquakes.<br> <b>Method: </b>This research employs a systematic approach, initially extracting resilience indicators through a comprehensive literature review and identifying variables influencing each indicator. Subsequently, Principal Component Analysis (PCA) was utilized, alongside data processing techniques, to determine key factors. Following this, ten residential apartments in various locations across Mashhad were selected, and their resilience was assessed through a multi-criteria evaluation process using the Analytic Hierarchy Process (AHP). Finally, a comprehensive seismic resilience index was calculated by aggregating weighted values of standardized indicators, providing a holistic measure for evaluating the overall resilience of buildings. This index enables comparison and ranking of buildings based on their level of earthquake resilience.<br> <b>Results:</b> The principal component analysis reveals significant correlations between the examined variables and seismic resilience. Among the principal components, the physical component exhibits the most substantial influence on the level of seismic resilience. Furthermore, considering the relationship between parameters and resilience indicators, housing quality, with a factor loading of 0.996, plays the most significant role in ensuring the seismic resilience of residential apartments in Mashhad.<br> <b>Conclusion: </b>This research offers a comprehensive framework for assessing resilience, identifying existing vulnerabilities, and providing a crucial foundation for designing and implementing targeted and effective preventative measures. By considering the identified spatial patterns of vulnerability, these measures, as part of a resilience-based approach, can effectively mitigate earthquake damage. However, fully realizing the goals of this research requires replication in other regions of the country and at the national level to obtain a comprehensive picture of seismic resilience at a macro level, enabling more precise planning.</span></span></span></div> محیط ساخته شده, تاب‌آوری لرزه‌ای, کاربری مسکونی, ارزیابی چند معیاره, فرآیند تحلیل سلسله مراتبی Built Environment, Seismic Resilience, Residential Use, Multi-Criteria Assessment, Analytical Hierarchy Process 0 0 http://dpmk.ir/browse.php?a_code=A-10-965-1&slc_lang=fa&sid=1 Ehsan Biglari احسان بیگلری Biglari.eh@gmail.com 10031947532846008612 10031947532846008612 No Department of Architecture, Mashhad Branch, Islamic Azad University, Mashhad, Iran گروه معماری، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران Ali Biglari علی بیگلری Biglari.a@gmail.com 10031947532846008613 10031947532846008613 Yes University of Golestan, Gorgan, Iran گروه مهندسی عمران، دانشکده مهندسی گرگان، دانشگاه گلستان . عضو هیئت علمی پژوهشکده مدیریت بحران و پدافند غیر عامل، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران.